Yazar, T. Sabri Öncü
Bir yapının Ponzi olarak nitelendirilebilmesi için yüksek getiri vaadiyle gönüllü katılımcı toplaması ve katılımcıların istedikleri anda çıkabilmesi gerekir. 5502 sayılı Kanun’la 2006’da kurulan SGK ise zorunlu katılıma dayalı, herhangi bir yüksek getiri vaadi olmadan sosyal güvenlik hizmeti sunan bir kamu kurumudur. Bu yazı dizisinin amacı, son zamanlarda ‘Ponzi’ olmakla suçlanan SGK’nın tarihsel gelişimini inceleyerek, onun bir Ponzi düzeneği olmadığını ve olamayacağını göstermektir.
Giriş
Türkiye’de emekli aylıkları reel olarak tarihinin en düşük düzeylerine gerilemişken, bazı çevreler bu tabloyu ve sosyal güvenlik sisteminin tasfiyesini savunmak amacıyla Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) bir “Ponzi” olduğu iddiasını ileri sürmektedir. Oysa bu iddia, kavramsal olarak yanlıştır. Bu söylemi dillendirenler, ya bilerek ya da bilmeyerek, Türkiye’de sosyal güvenliğin kamusal niteliğinin aşındırılmasına ve sistemin tasfiyesine zemin hazırlamaktadır. Dahası, bu iddianın sahipleri Ponzi düzeneğinin ne olduğu ve hangi koşullarda ortaya çıktığı konusunda temel bir kavrayıştan dahi yoksundur.
Cornell Law School, Legal Information Institute (LII 2022) Ponzi tanımının serbest özet çevirisi şöyle:
Ponzi düzeneği, yatırımcılara neredeyse hiç risk almadan gerçek dışı yüksek getiriler vaat eden bir dolandırıcılık türüdür. Bu düzenekte ilk yatırımcıların ve düzeneği kuranların ödemeleri, düzeneğe sonradan katılanların katkılarıyla yapılır. Ortada ise gelir getiren gerçek bir yatırım ya çok azdır ya da hiç yoktur. Düzenek yeni katılımcılarla beslendikçe önceki yatırımcılara vaat edilen getirilerin ödenebilmesi, ilk yatırımların kısa sürede katlanarak büyüdüğü yanılsamasını doğurur. Ancak katılımcıların büyük bölümü çıkmak istediğinde ya da yeni girişler durduğunda düzenek kaçınılmaz olarak çöker. Düzeneğin adı, 1920’lerde Boston’da binlerce kişiyi bu yöntemle dolandıran Charles Ponzi’den gelir.
Yukarıdaki tanımdan görüldüğü üzere, bir düzeneğin Ponzi olarak nitelendirilebilmesi için yalnızca (i) olağanüstü yüksek getirili ve neredeyse risksiz bir yatırım vaadi olması değil, (ii) katılımcılarının kendi istekleriyle düzeneğe girip istediklerinde çıkabilmeleri de gereklidir. Bu iki özellikten herhangi birini taşımayan bir yapı Ponzi olarak nitelendirilemez.
Bu yazı dizisinin amacı, günümüz Türkiye’sinde sosyal güvenlik politikalarını geliştirmek ve sosyal güvenlik hizmetlerini sunmakla yükümlü olan, 16 Mayıs 2006 tarihli ve 5502 sayılı Kanun’la kurulmuş SGK’nın tarihsel gelişimini irdelemek ve sistemin Ponzi olmadığını, olamayacağını göstermektir. Dizinin bu ilk yazısında önce sosyal güvenliğin neden bir hak olduğunu özetleyecek, ardından Türkiye sosyal güvenlik tarihinin 1945-1971 arasındaki kurumsallaşma dönemini inceleyeceğim.
Yazının devamını Katman İktisat Portal’ından aşağıdaki linki tıklayarak okuyabilirsiniz.
https://katmanportal.com/sosyal-guvenlik-ponzi-degildir-olamaz-i/